"Μαθήματα επενδύσεων από την οικονομική κρίση".

του Κωνσταντίνου Σοφοκλέους, CFA*

Χωρίς καμιά αμφιβολία, τα τελευταία τρία με τέσσερα χρόνια ήταν δύσκολα για όλους τους επενδυτές. Χαρακτηρίστηκαν από συνεχή αβεβαιότητα, απουσία προβλεψιμότητας, ενώ άλλαξαν ριζικά τον τρόπο που οι επενδυτές βλέπουν τα χαρτοφυλάκια και τις επενδύσεις τους. Η περίοδος αυτή, επανέφερε στο προσκήνιο ορισμένα ‘ξεχασμένα’ επενδυτικά μαθήματα, υπενθυμίζοντας πόσο σημαντικά είναι. Μερικά από αυτά είναι: η μεγάλη σημασία της διασποράς χαρτοφυλακίου, οι κίνδυνοι του συνδυασμού επενδύσεων και δανεισμού, καθώς και η σημασία της επενδυτικής ρευστότητας.

Στον κόσμο των επενδύσεων λέγεται συχνά ότι τίποτε δεν χαρίζεται. Δηλαδή τα κέρδη έρχονται πάντα με ανάληψη επενδυτικού κινδύνου. Στην πραγματικότητα όμως, μπορεί κάποιος εύκολα να ισχυριστεί ότι αυτό δεν ισχύει πάντα. Γιατί; Για τον απλό λόγο ότι με την κατάλληλη επενδυτική διασπορά, ένα χαρτοφυλάκιο μπορεί να αποδώσει καλύτερα και με λιγότερο επενδυτικό κίνδυνο. Ένα χαρτοφυλάκιο χωρίς διασπορά που επενδύει σε μια ή δυο μετοχές αναλαμβάνει σημαντικό επενδυτικό κίνδυνο και στην πραγματικότητα δεν διαφέρει και πολύ από ένα συνηθισμένο στοίχημα.

Ενδιαφέρον είναι η σύγκριση των αποδόσεων διαφόρων μετοχικών δεικτών (που έχουν και κάποια μερική διασπορά) με ένα χαρτοφυλάκιο με ευρεία διασπορά που επενδύει παγκόσμια και σε πολλές επενδυτικές κατηγορίες (asset classes). Ενδεικτικά, τα τελευταία δέκα χρόνια (μέχρι το τέλος του 2010) η ολική απόδοση του Μικτού Επενδυτικού Ταμείου της EuroLife ήταν +11,4%, ενώ για την ίδια δεκαετία η απόδοση του δείκτη του ΧΑΚ (Χρηματιστήριο Αξιών Κύπρου) ήταν -69,1%, του δείκτη του ΧΑ (Χρηματιστήριο Αθηνών) ήταν -54,3% και του παγκοσμίου μετοχικού δείκτη MSCI ήταν -12,1%.

Το 2008, πολλοί επενδυτές (ακόμα και επαγγελματίες) έσπευσαν να διαγράψουν τη διασπορά χαρτοφυλακίου σαν αχρείαστη και μη αποτελεσματική για τον απλό λόγο ότι κατά τη διάρκεια του 2008 και ειδικά μετά από την κατάρρευση της επενδυτικής τράπεζας Lehman, όλες οι επενδυτικές κατηγορίες εκτός από τα Κυβερνητικά Χρεόγραφα, κινήθηκαν μαζί πτωτικά με ψηλή συσχέτιση. Φυσικά, αυτό δεν θα έπρεπε να αποτελέσει έκπληξη. Ιστορικά, κατά τη διάρκεια περιόδων οικονομικής κρίσης οι επενδυτές ρευστοποιούν ταυτόχρονα πολλές κατηγορίες επενδύσεων αναζητώντας μόνο τις πιο ασφαλείς επενδύσεις όπως κυβερνητικά ομόλογα των ΗΠΑ και της Γερμανίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτό το φαινόμενο δεν διαρκεί για πολύ. Αντίθετα, τα αποτελέσματα της διασποράς ενός χαρτοφυλακίου είναι μακροπρόθεσμα και οι επενδυτές δεν πρέπει να αποτρέπονται από μικρές περιόδους αστάθειας που συνήθως αποτελούν την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ένα χαρτοφυλάκιο πρέπει να έχει ευρεία διασπορά, να επενδύει σε πολλαπλές επενδυτικές κατηγορίες και να είναι τοποθετημένο σε εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες επενδυτικούς τίτλους. Μόνο τότε ο επενδυτικός κίνδυνος μειώνεται σημαντικά αλλά φυσικά, ποτέ δεν εξαλείφεται. Ένα επιπρόσθετο μεγάλο πλεονέκτημα της ευρείας διασποράς, είναι και το σχετικά μειωμένο πλήγμα στο χαρτοφυλάκιο από απρόβλεπτα γεγονότα όπως γεωπολιτικές εξελίξεις ή φυσικές καταστροφές.

Στους μήνες μετά την κατάρρευση της επενδυτικής τράπεζας Lehman, οι επενδυτές πλήρωσαν ένα ακριβό τίμημα το οποίο τους υπενθύμισε τους μεγάλους κινδύνους που περιέχονται στο συνδυασμό επενδύσεων με δανεισμό. Οι επενδυτικές ζημιές του 2008 πολλαπλασιάστηκαν κυρίως λόγω του δανεισμού. Για παράδειγμα, ένα επενδυτικό ταμείο με κεφάλαιο 100εκ μπορούσε να κατέχει επενδύσεις αξίας 1δις με τη βοήθεια μόχλευσης (δανεισμού). Μετά από μια πτώση στην αξία του χαρτοφυλακίου της τάξης του 10%, διαγράφεται όλο το κεφάλαιο και ολόκληρο το χαρτοφυλάκιο ρευστοποιείται από τους δανειστές του ταμείου. Πολλές τέτοιες περιπτώσεις προκάλεσαν ασταμάτητες πτώσεις στις αγορές. Οι καλές μέρες των ανέμελων ψηλών αποδόσεων που γίνονταν ακόμη ψηλότερες λόγω δανεισμού έχουν τελειώσει, προς το παρόν. Οι επενδυτές πρέπει να προβληματίζονται πριν υιοθετήσουν δανεισμό στο χαρτοφυλάκιο τους, για τον απλό λόγο ότι μπορεί να μηδενίσει την αξία του χαρτοφυλακίου εάν δεν χρησιμοποιούνται οι σωστές πρακτικές διαχείρισης επενδυτικού κινδύνου.

Το 2008, η εμπορευσιμότητα αναδείχτηκε επίσης σαν ένα από τα πιο θεμιτά χαρακτηριστικά μιας επένδυσης. Η δυνατότητα αγοράς ή πώλησης μιας επένδυσης είναι κρίσιμη για ένα χαρτοφυλάκιο. Όπως έχει παρατηρηθεί σε διάφορες περιόδους, ακόμα και επενδυτικές κατηγορίες που συνήθως δεν παρουσίαζαν πρόβλημα, είχαν σημαντικά μειωμένη ρευστότητα. Το γεγονός αυτό μπορούσε να εξαναγκάσει επενδυτές είτε να ρευστοποιήσουν σε τιμές πολύ πιο χαμηλές της δίκαιης άξιας των επενδύσεων τους, ή να ρευστοποιήσουν άλλες επενδύσεις, που υπό κανονικές συνθήκες δεν θα σκόπευαν να ρευστοποιήσουν. Οι αναγκαστικές πώλησης (forced sales) πολλών επενδυτών, σε συνδυασμό με τη μείωση αγοραστικού ενδιαφέροντος, έχουν σαν αποτέλεσμα συνθήκες σχεδόν μηδενικής ρευστότητας.

Τα πιο πάνω χαρακτηριστικά διάρθρωσης ενός χαρτοφυλακίου μπορεί να φαίνονται αρκετά απλά, αλλά δυστυχώς πολλοί επενδυτές συνεχίζουν να τα αγνοούν με αποτέλεσμα αυτό να τους κοστίζει πολύ ακριβά. Οι επενδυτές δεν πρέπει να τυφλώνονται από την πιθανότητα μεγάλου κέρδους και να παρασύρονται από την ψυχολογία του πλήθους. Αντίθετα, αν οι επενδυτές μάθουν να ακολουθούν ορισμένους βασικούς και απλούς κανόνες, θα βγαίνουν συχνά κερδισμένοι.

*  Fund Manager της Ασφαλιστικής Εταιρείας EuroLife Ltd.