του Αβραάμ Πεκρή*

Η εξασφάλιση επαρκούς σύνταξης για τη διατήρηση του βιωτικού επιπέδου είναι ένα από τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η κοινωνία της Κύπρου και παράλληλα όλες σχεδόν οι κοινωνίες στις ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου.

Ο προβληματισμός που υπάρχει είναι κατά πόσο τα κοινωνικά ταμεία θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους για την απρόσκοπτη παροχή επαρκούς και βιώσιμης σύνταξης προς τους πολίτες, τόσο στο άμεσο μέλλον όσο και μακροπρόθεσμα.

Στη Κύπρο, το μέγιστο ποσοστό αναπλήρωσης από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ) αναμένεται να είναι γύρω στο 50% του τελικού μισθού για τους χαμηλότερα αμειβομένους και ακόμη λιγότερο για υψηλόμισθα άτομα. Επομένως, το ΤΚΑ δεν μπορεί να προσφέρει από μόνο του την απαραίτητη επάρκεια συνταξιοδοτικών εισοδημάτων για διατήρηση ενός αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου στην αφυπηρέτηση.

Παράλληλα, υπάρχουν επιπρόσθετοι λόγοι οι οποίοι αυξάνουν τον κίνδυνο μη επαρκούς και βιώσιμης σύνταξης:

• Διαχρονικά, το κράτος μέσω δανεισμού από το ΤΚΑ, χρησιμοποιεί τα αποθέματα του Ταμείου για κάλυψη και άλλων αναγκών με αποτέλεσμα αυτά να μην είναι διαθέσιμα για την κάλυψη μελλοντικών συνταξιοδοτικών ωφελημάτων.
• Η αύξηση στο προσδόκιμο ζωής δημιουργεί μεγαλύτερο χρόνο καταβολής συντάξεων αυξάνοντας τις οικονομικές ανάγκες του ταμείου.
• Η υπογεννητικότητα σε συνδυασμό με την γήρανση του πληθυσμού έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχουν λιγότεροι εργαζόμενοι που πληρώνουν εισφορές και περισσότεροι συνταξιούχοι που παίρνουν παροχές.

Το ζητούμενο δεν είναι απλά να μπορεί το ΤΚΑ να ανταποκριθεί στις σημερινές υποχρεώσεις του, αλλά να μπορεί επίσης να εγγυηθεί ότι θα είναι ικανό να καταβάλει συντάξεις και προς τους μελλοντικούς συνταξιούχους, κάτι που με τα σημερινά δεδομένα το ΤΚΑ δεν μπορεί να εγγυηθεί. Επιπρόσθετα, αυτό γίνεται πιο έντονο με την οικονομική κρίση που βιώνουμε.

Το ποσοστό των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα στην Κύπρο που έχουν συμπληρωματική συνταξιοδοτική κάλυψη από επαγγελματικά ταμεία προνοίας είναι γύρω στο 40%. Τέτοια ταμεία όμως διατηρούν τον κίνδυνο χρησιμοποίησης των αποθεματικών του κάθε μέλους για σκοπούς κάλυψης άλλων αναγκών αντί συνταξιοδότησης. Συγκεκριμένα:

• Οι παροχές έχουν τη μορφή εφάπαξ ποσών κατά τη συνταξιοδότηση και όχι τη μορφή μηνιαίων δόσεων. Για να υπάρχει οικονομική εξασφάλιση στην αφυπηρέτηση πρέπει γενικά να υπάρχει πρόσβαση σε ισόβια σύνταξη ζωής (life annuity).
• Υπάρχει δυνατότητα δανεισμού από τα αποθεματικά του ταμείου από τους εργαζόμενους πριν την αφυπηρέτηση.
• Υπάρχει άμεση πρόσβαση στα αποθεματικά σε περίπτωση αλλαγής εργασίας.

Το 2006 θεσπίστηκε νόμος για τη χάραξη του γενικού πλαισίου των Ταμείων Επαγγελματικών Συνταξιοδοτικών Παροχών. Από τότε δεν έχει πραγματοποιηθεί ουσιαστική συνεισφορά στην ανάπτυξη των συντάξεων.

Στην Κύπρο σήμερα δυστυχώς δεν υπάρχει ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο που να διέπει τη λειτουργία των ιδιωτικών συντάξεων. Ένα σημαντικό κενό αφορά την έλλειψη απαιτούμενων κανονισμών σχετικά με τα χαρακτηριστικά που πρέπει να τηρούν σχέδια συντάξεων π.χ. η υποχρεωτική αγορά προσόδου ζωής κατά την έναρξη της συνταξιοδότησης. ‘Ένα άλλο σημαντικό κενό είναι η απουσία σημαντικών επιπρόσθετων φορολογικών κινήτρων π.χ. η μη φορολόγηση της προσόδου. Η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει τις κατάλληλες συνθήκες, φορολογικές και μη, θα δώσει την δυνατότητα στους καταναλωτές να επενδύουν με μοναδικό και απώτερο σκοπό τη συνταξιοδότηση τους.

Πως μπορεί λοιπόν ο καταναλωτής να εξασφαλίσει μια επαρκή σύνταξη στην αφυπηρέτηση του;

Σήμερα, παρά την απουσία ολοκληρωμένου νομοθετικού πλαισίου, αρκετές από τις πωλήσεις των ασφαλιστικών επενδυτικών προϊόντων των ασφαλιστικών εταιρειών αφορούν την κάλυψη της ανάγκης για δημιουργία επαρκούς εισοδήματος στη συνταξιοδότηση.

Ο χώρος της ιδιωτικής ασφάλισης είναι μια καλή λύση. Η ιδιωτική ασφάλιση δεν έχει σκοπό να αντικαταστήσει την κοινωνική ασφάλιση αντίθετα σε χώρες με ανεπτυγμένη την ασφαλιστική συνείδηση και με εδραιωμένα θεσμικά πλαίσια, η ιδιωτική ασφάλιση αποτελεί στην αφυπηρέτηση πάντοτε τον φορέα ενός εναλλακτικού, συμπληρωματικού και απολύτως προσδιορισμένου πρόσθετου οικονομικού εσόδου.

Ένα ατομικό ασφαλιστικό επενδυτικό πρόγραμμα μπορεί να δημιουργήσει ασπίδα προστασίας στο συνταξιοδοτικό πρόβλημα με πολλά πλεονεκτήματα για τον καταναλωτή.

Συγκεκριμένα ο καταναλωτής:

• Έχει την δυνατότητα για φοροαπαλλαγή στα ασφάλιστρα που πληρώνει.
• Στη λήξη του προγράμματος του, έχει την δυνατότητα επιλογής για πληρωμή προσόδου ή καταβολή εφάπαξ του ποσού που έχει μαζέψει.
• Επιλέγει ο ίδιος την ηλικία της συνταξιοδότησής του καθώς και τη συχνότητα που καταβάλλει τα ασφάλιστρα του.
• Μπορεί μέσω αυτόματης αναπροσαρμογής ασφαλίστρων να προστατεύει τα χρήματα του από τον πληθωρισμό.

Με αυτό τον τρόπο ο καταναλωτής, αποδεχόμενος σήμερα μια σχετικά μικρή μείωση στις απολαβές λόγω πληρωμής των σχετικών ασφαλίστρων, μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο να καταλήξει μετά από δεκαετίες σκληρής δουλειάς με ανεπαρκές εισόδημα στην αφυπηρέτηση.

*Αναλογιστής, Τμήμα Προιόντων